Wspólne rozliczenie podatku przez małżonków pozwala realnie obniżyć wysokość podatku, zwłaszcza gdy różnią się dochodami lub tylko jedna osoba pracuje. Korzystne progi podatkowe, podwójna kwota wolna oraz jasne zasady pozwalają legalnie zaoszczędzić, jeśli spełnione są określone warunki. Rozliczenie dotyczy także par po ślubie w trakcie roku i umożliwia optymalizację domowego budżetu.
Warunki korzystania ze wspólnego rozliczenia małżonków
Aby skorzystać z możliwości wspólnego rozliczenia podatku, małżonkowie muszą spełnić kilka zasadniczych warunków. Przede wszystkim, muszą pozostawać w związku małżeńskim oraz posiadać wspólność majątkową – minimum od dnia zawarcia małżeństwa do końca roku podatkowego. Co ważne, od kilku lat nie jest już wymagana pełna roczna wspólność majątkowa przez cały rok, wystarczy, że formalnie związek i majątek były wspólne na ostatni dzień roku. Ważne jest również to, by żaden z małżonków nie rozliczał się w danym roku podatkiem liniowym (PIT-36L), ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych (PIT-28, z wyjątkiem najmu prywatnego), kartą podatkową oraz podatkiem tonażowym.
Małżonkowie muszą także posiadać tzw. nieograniczony obowiązek podatkowy w Polsce, czyli być polskimi rezydentami podatkowymi. Alternatywnie możliwe jest wspólne rozliczenie dla osób mieszkających w Unii Europejskiej, EOG lub Szwajcarii, jeśli minimum 75% ich łącznych dochodów w roku podatkowym podlegało opodatkowaniu w Polsce i jest to potwierdzone odpowiednim certyfikatem rezydencji. Oprócz wspólności majątkowej i miejsca zamieszkania, konieczne jest wybranie tej formy rozliczenia w zeznaniu podatkowym i złożenie PIT 36 lub PIT 37 – nie trzeba składać dodatkowych oświadczeń.
Zasady obliczania podatku dla małżonków
Wspólne rozliczenie umożliwia małżonkom skorzystanie z uproszczonej i często korzystniejszej metody obliczania podatku. Suma dochodów uzyskanych przez obydwoje w danym roku podatkowym jest sumowana, a następnie dzielona na pół – od tej „połówkowej” kwoty liczony jest podatek zgodnie z aktualną skalą podatkową. Każdy z małżonków korzysta indywidualnie z przysługujących mu ulg i odliczeń, przed sumowaniem i podziałem dochodów. Takie rozwiązanie pozwala często uniknąć wyższego progu podatkowego, przede wszystkim gdy jeden z małżonków zarabia znacząco więcej.
Sam podatek jest finalnie podwajany (przemnażany razy dwa), aby uzyskać pełną kwotę podatku do zapłaty przez obydwoje małżonków. Dzięki temu mechanizmowi różnice w wynagrodzeniach bywają mniej dotkliwe fiskalnie.
Podstawowe kroki rozliczenia to:
- sumowanie dochodów netto obojga małżonków,
- odjęcie przysługujących odliczeń i ulg,
- podzielenie wyniku na pół,
- wyliczenie podatku od „połówkowej” wartości według aktualnej skali,
- podwojenie otrzymanej kwoty podatku tak, by odpowiadała dwóm osobom.
Progi podatkowe obowiązujące przy wspólnym rozliczeniu
W przypadku wspólnego rozliczenia stosuje się te same progi podatkowe, co w rozliczeniu indywidualnym, ale po podzieleniu sumy dochodów przez dwa. Pierwszy próg podatkowy obejmuje dochody do 120 000zł, które są opodatkowane stawką 12%. Po przekroczeniu tej kwoty, nadwyżka jest opodatkowana stawką 32%. Dzięki podziałowi dochodów na pół wiele par unika wpadnięcia w drugi próg, nawet jeśli suma ich zarobków przekracza 120 000zł na osobę rocznie.
Wspólne rozliczenie daje sporą korzyść zwłaszcza wtedy, gdy dochody są nierównomiernie rozłożone między małżonkami.
Progi podatkowe stosowane w praktyce (na rok 2025):
- do 120 000zł – podatek 12%,
- powyżej 120 000zł – nadwyżka opodatkowana stawką 32%,
- kwota wolna od podatku wynosi 30 000zł na osobę.
Stosowanie progów po podzieleniu dochodów ogranicza ryzyko płacenia wyższego podatku, zwłaszcza gdy domowy budżet jest oparty głównie na zarobkach jednej osoby. Jest to główna przewaga tego rozwiązania, dlatego właśnie wspólne rozliczenie jest tak popularne.
Kiedy wspólne rozliczenie małżonków się opłaca?
Wspólne rozliczenie podatku przez małżonków najwięcej korzyści przynosi, gdy między partnerami występują znaczne różnice w dochodach. Szczególnie opłaca się to, gdy jeden z małżonków nie uzyskał żadnych przychodów lub jego dochód był bardzo mały, a drugi z małżonków przekroczył swoim wynagrodzeniem próg podatkowy. Dzięki podziałowi sumy dochodów na pół, najczęściej oboje skorzystają z niższego progu podatkowego, co automatycznie obniża kwotę podatku należnego fiskusowi.
Ten sposób rozliczenia pozwala zyskać również wtedy, kiedy jeden z małżonków wykazał stratę z prowadzonej działalności, bo liczy się ją jak zerowy dochód.
W praktyce najczęściej opłaca się więc rozważyć wspólne rozliczenie w poniższych przypadkach:
- gdy jeden z małżonków nie uzyskuje żadnych dochodów,
- jeden z małżonków zarabia znacznie poniżej pierwszego progu podatkowego, a drugi dużo więcej,
- występuje strata u jednego z partnerów,
- jedna osoba zarabia za granicą, a większość przychodów małżeństwa opodatkowana jest w Polsce.
Ograniczenia i wykluczenia we wspólnym rozliczeniu
Nie każda para może rozliczyć się wspólnie. Najważniejszy warunek to brak rozdzielności majątkowej w trakcie roku podatkowego – jeśli małżonkowie ustanowią rozdzielność, tracą prawo do preferencyjnego rozliczenia. Problem pojawia się także, kiedy choćby jeden z partnerów prowadzi działalność gospodarczą i rozlicza się podatkiem liniowym lub ryczałtem (z wyjątkiem najmu prywatnego), albo korzysta z karty podatkowej. W takich przypadkach wspólne rozliczenie nie jest możliwe.
Warto pamiętać również o ograniczeniach wynikających z miejsca zamieszkania i rezydencji podatkowej. Małżonkowie mieszkający poza Polską muszą udokumentować, że co najmniej 75% ich przychodów podlega opodatkowaniu w Polsce. Kolejnym ograniczeniem jest sytuacja, gdy jedno z małżonków zmarło przed końcem roku podatkowego – wtedy wspólne rozliczenie bywa możliwe na szczególnych zasadach, ale tylko w określonych przypadkach.
Wspólne rozliczenie w przypadku małżeństwa w trakcie roku
Obecnie nawet jeśli małżeństwo zostało zawarte w ciągu roku, można skorzystać z preferencyjnego, wspólnego rozliczenia podatkowego. Nie trzeba już czekać do kolejnego roku po ślubie – wystarczy, że związek małżeński istniał na ostatni dzień roku podatkowego i między małżonkami była wspólność majątkowa. Ta zmiana jest sporym ułatwieniem, ponieważ prawo dopuszcza wspólny PIT nawet wtedy, gdy ślub miał miejsce np. w grudniu.
Aby skorzystać z tej opcji, należy wybrać odpowiedni formularz PIT-36 lub PIT-37 oraz zaznaczyć w nim sposób wspólnego rozliczania. Nie trzeba obawiać się skomplikowanych formalności – złożenie jednego zeznania za oboje małżonków to pełnoprawna alternatywa wobec indywidualnych rozliczeń, nie wydłuża też procedury otrzymania zwrotu czy rozliczenia nadpłaty. Ważne jest, aby żaden z małżonków nie rozliczał się ryczałtem, kartą podatkową ani podatkiem liniowym.
Wysokość kwoty wolnej od podatku dla małżonków
Wspólne rozliczenie daje ważny przywilej – podwójną kwotę wolną od podatku. Oznacza to, że jeśli dwoje małżonków rozlicza się razem, ich kwota wolna od podatku sumuje się do 60 000zł za rok. Każdy z nich może wykorzystać pełną ulgę, nawet jeśli jedna osoba nie osiągała dochodu lub zarabiała bardzo niewiele. Dzięki temu mniej wspólnego dochodu zostaje objęte podatkiem, co często przekłada się na realne oszczędności.
Kwota wolna obowiązuje tylko wtedy, gdy rozliczenie następuje według skali podatkowej. Nadwyżka powyżej 60 000zł (łącznie dla małżonków) w dalszym ciągu opodatkowana jest według obowiązujących stawek – 12% w pierwszym progu oraz 32% w drugim. Warto pilnować, aby w rozliczeniu nie pominąć żadnych przysługujących ulg i odliczeń oraz aby poprawnie wskazać wspólne PIT-2 u pracodawcy – to pozwala już w trakcie roku korzystać z miesięcznego pomniejszenia zaliczki na podatek.
Przykład rozliczenia podatku dla małżonków
Wyobraźmy sobie małżeństwo, w którym jedna osoba zarobiła 90 000zł, a druga 20 000zł w ciągu roku podatkowego. Suma dochodów wynosi 110 000zł. Przy wspólnym rozliczeniu urząd skarbowy sumuje obie kwoty, następnie dzieli je na pół, czyli każde z małżonków „wykazuje” 55 000zł dochodu do opodatkowania. Od tej kwoty odejmowane są ulgi (np. ta podstawowa – 30 000zł na osobę), a ostateczny podatek liczony jest według skali podatkowej.
Przy takim mechanizmie żadne z nich nie przekracza progu 120 000zł, więc całość opodatkowana jest stawką 12%. Dodatkowo, aż 60 000zł wspólnego dochodu objęte jest ulgą podatkową i nie podlega opodatkowaniu. Dla porównania, gdyby osoba zarabiająca 90 000zł rozliczała się samodzielnie, kwota wolna od podatku wyniosłaby jedynie 30 000zł. Wspólne rozliczenie małżonków wyraźnie pozwala więc na zmniejszenie faktycznego obciążenia podatkowego, zwłaszcza gdy jedna z osób realizuje niskie lub żadne dochody. Wykorzystanie podwójnej ulgi i korzystnego rozbicia dochodów na pół jest najprostszym sposobem na legalną optymalizację rocznych podatków.