Komornik co do zasady nie może zająć konta członka rodziny, jeśli nie jest on dłużnikiem ani współwłaścicielem rachunku – egzekucja dotyczy wyłącznie majątku osoby wskazanej w tytule wykonawczym. Wyjątkiem są rachunki wspólne (np. małżeńskie), gdzie środki mogą zostać zajęte, a także sytuacje, gdy dłużnik celowo ukrywa pieniądze na cudzym koncie, narażając siebie i bliskich na odpowiedzialność cywilną oraz karną. Bezpieczne pozostają m.in. odrębne konta małżonka przy rozdzielności majątkowej, konta dzieci oraz rachunki, do których dłużnik jest tylko pełnomocnikiem, o ile nie służą do ukrywania majątku
Czy komornik może zająć konto innej osoby niż dłużnik? Podstawowa zasada
Fundamentalna zasada egzekucji komorniczej w Polsce jest prosta – komornik może zająć tylko majątek należący do dłużnika. Podstawą działania komornika jest tytuł wykonawczy (np. wyrok sądu z klauzulą wykonalności), w którym z imienia, nazwiska i numeru PESEL wskazana jest osoba zobowiązana do zapłaty.
Oznacza to, że konto bankowe należące do osoby trzeciej jest co do zasady nietykalne. Komornik nie ma prawa zająć rachunku Twojej matki, brata czy konkubenta tylko dlatego, że jesteście rodziną lub mieszkacie pod jednym adresem. System Ognivo, którego używają komornicy do poszukiwania rachunków, wyszukuje konta wyłącznie po numerze PESEL dłużnika.
Istnieją jednak wyjątki i sytuacje graniczne, w których środki bliskich mogą być zagrożone. Dotyczy to przede wszystkim współwłasności (np. wspólne konto małżonków) oraz sytuacji, w których dłużnik celowo ukrywa swoje pieniądze na cudzym koncie, co jest działaniem nielegalnym.
Komornik a konto bankowe małżonka, kiedy środki są zagrożone?
Sytuacja małżonków jest najbardziej skomplikowana. Wszystko zależy od tego, czy dług został zaciągnięty za zgodą współmałżonka, czy jest to dług osobisty, a także jaki ustrój majątkowy panuje w małżeństwie.
Jeżeli dług jest osobisty (np. kredyt wzięty tylko przez męża bez poręczenia żony, mandat karny, grzywna), komornik może prowadzić egzekucję wyłącznie z majątku osobistego dłużnika oraz z wynagrodzenia za pracę. Osobiste konto bankowe małżonka niebędącego dłużnikiem jest bezpieczne. Komornik nie ma do niego dostępu, ponieważ nie widnieje ono pod numerem PESEL dłużnika.
Egzekucja z rachunku wspólnego małżonków
Zupełnie inaczej wygląda sytuacja, gdy małżonkowie posiadają wspólne konto bankowe (ROR). Zgodnie z art. 891¹ Kodeksu postępowania cywilnego, komornik może zająć rachunek wspólny, nawet jeśli dłużnikiem jest tylko jeden z małżonków.
W praktyce wygląda to następująco:
- Bank blokuje środki na wspólnym koncie do wysokości zadłużenia.
- Początkowo zajęciu może ulec cała kwota, ponieważ bank nie wie, która część pieniędzy należy do kogo.
- Prawo domniemywa, że udziały w koncie wspólnym są równe.
- Małżonek niebędący dłużnikiem ma prawo do obrony i żądania zwolnienia spod egzekucji swojej części środków (zazwyczaj połowy).
- W przypadku długów alimentacyjnych lub podatkowych zasady mogą być bardziej restrykcyjne.
Rozdzielność majątkowa (intercyza) a zajęcie konta
Rozdzielność majątkowa (popularnie zwana intercyzą) to najskuteczniejsza ochrona przed długami współmałżonka. Jeśli posiadacie rozdzielność, Wasze majątki są całkowicie odrębne.
W takim układzie każdy z małżonków posiada wyłącznie własne konta osobiste. Komornik prowadzący egzekucję przeciwko mężowi nie ma żadnych prawnych możliwości, aby zająć konto żony, o ile nie jest ona współdłużnikiem (np. żyrantem). Intercyza musi być jednak zawarta w formie aktu notarialnego przed powstaniem zadłużenia, aby była w pełni skuteczna wobec wszystkich wierzycieli, choć dla samej ochrony konta osobistego kluczowy jest po prostu fakt, że dłużnik nie jest jego właścicielem.
Czy komornik może wejść na konto dziecka za długi rodzica?
To jedno z najczęstszych pytań zadawanych przez dłużników. Odpowiedź brzmi – Nie, komornik nie może zająć konta należącego do dziecka za długi rodzica. Dziecko (nawet małoletnie) jest odrębnym podmiotem prawa.
Konto oszczędnościowe dziecka, rachunek ROR dla nastolatka czy subkonto założone na dane dziecka nie są własnością rodzica, mimo że rodzic może mieć do nich pełnomocnictwo. Środki tam zgromadzone są bezpieczne, pod warunkiem że faktycznie należą do dziecka (np. są to oszczędności z prezentów, stypendia).
Warto również pamiętać o świadczeniach socjalnych. Środki z programu 800+ czy alimenty są ustawowo wolne od zajęcia. Jeśli wpływają na konto rodzica, które zostało zajęte, należy niezwłocznie poinformować o tym komornika, aby zwolnił te konkretne wpływy. Jeśli wpływają bezpośrednio na konto dziecka – są całkowicie poza zasięgiem egzekucji.
Pełnomocnik do konta a długi, czy komornik zajmie środki?
Wiele osób myli bycie współwłaścicielem konta z byciem pełnomocnikiem. To istotna różnica. Pełnomocnik to osoba jedynie upoważniona do wykonywania operacji na koncie, ale pieniądze na nim zgromadzone nie są jej własnością.
Jeśli dłużnik jest ustanowiony pełnomocnikiem do konta swojej matki, babci czy partnera, komornik nie może zająć tego rachunku. Egzekucja dotyczy majątku dłużnika, a nie majątku, którym dłużnik tylko zarządza.
Działa to również w drugą stronę – jeśli Ty jesteś właścicielem konta, a ustanowisz pełnomocnikiem osobę zadłużoną, Twój rachunek pozostaje bezpieczny. Komornik nie zajmie Twoich pieniędzy tylko dlatego, że dłużnik ma kartę do Twojego konta.
Przelewanie pieniędzy na konto członka rodziny lub innej osoby
Częstym pomysłem osób zadłużonych jest ratowanie wypłaty poprzez przelanie jej na konto żony, matki lub kolegi. Jest to rozwiązanie skrajnie ryzykowne i może prowadzić do poważnych problemów prawnych zarówno dla dłużnika, jak i osoby udostępniającej konto.
Ukrywanie majątku przed wierzycielem nie jest sprytnym trikiem, lecz działaniem na szkodę wierzyciela. Jeśli komornik lub wierzyciel udowodnią, że dłużnik regularnie przelewa swoje dochody na cudze konto, aby uniknąć zajęcia, mogą zostać wyciągnięte konsekwencje karne i cywilne.
Odpowiedzialność karna (Art. 300 K.K.)
Odpowiedzialność karna (Art. 300 Kodeksu Karnego) – przepis ten mówi jasno: kto w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela (np. ukrywając pieniądze na koncie żony), podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Jest to przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub na wniosek pokrzywdzonego.
Skarga pauliańska
Skarga pauliańska – wierzyciel może wystąpić do sądu przeciwko osobie trzeciej (np. członkowi rodziny), która przyjęła majątek dłużnika, wiedząc o jego kłopotach finansowych. Jeśli sąd uzna skargę, komornik będzie mógł prowadzić egzekucję bezpośrednio z majątku tej osoby trzeciej – czyli z pieniędzy, które zostały jej przelane.
Co zrobić, gdy komornik omyłkowo zajął konto członka rodziny?
Zdarzają się sytuacje pomyłek – np. zbieżność imion i nazwisk, błąd banku przy identyfikacji współwłaściciela lub nieprawidłowe zajęcie konta wspólnego. Jeśli komornik zajął środki, które nie należą do dłużnika, należy działać błyskawicznie.
Sposób postępowania w przypadku niesłusznego zajęcia:
- Skontaktuj się z bankiem – ustal dokładnie, na jakiej podstawie dokonano blokady i poinformuj, że środki nie należą do dłużnika (np. w przypadku pomyłki osoby).
- Wyślij pismo do komornika – niezwłocznie wyślij wniosek o zwolnienie środków spod egzekucji, dołączając dowody (np. wyciąg z konta pokazujący, że wpływy należą do osoby trzeciej, akt notarialny o rozdzielności majątkowej).
- Wnieś powództwo przeciwegzekucyjne (Art. 841 K.P.C.) – jeśli komornik nie przychyli się do wniosku, ostatecznym krokiem jest pozew do sądu o zwolnienie zajętego przedmiotu (w tym wypadku środków pieniężnych) od egzekucji.
- Pilnuj terminu – na wniesienie powództwa masz tylko miesiąc od dnia, w którym dowiedziałeś się o naruszeniu Twoich praw (czyli o zajęciu konta).
Pamiętaj: Powyższy artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady prawnej. W skomplikowanych sprawach warto skonsultować się z radcą prawnym lub adwokatem.