Karta Dużej Rodziny to konkretne zniżki na codzienne wydatki i tańsze przejazdy, ale też prosty sposób potwierdzenia, że wychowuje się co najmniej troje dzieci. Można ją wyrobić bezpłatnie w gminie albo online i dostać w wersji plastikowej lub w telefonie. Poniżej wyjaśnione jest kto się kwalifikuje, jakie dokumenty trzeba mieć, jak wygląda wniosek krok po kroku i co zrobić później, żeby faktycznie korzystać ze zniżek.
Komu przysługuje Karta Dużej Rodziny?
Karta Dużej Rodziny przysługuje rodzinie, w której rodzic (albo rodzice) lub małżonek rodzica ma na utrzymaniu co najmniej troje dzieci. Chodzi tu zarówno o klasyczny model mama + tata + dzieci, jak i o rodzinę patchworkową, w której jeden z rodziców wychowuje dzieci wspólnie z nowym małżonkiem – macochą lub ojczymem. Uprawnieni są też rodzice zastępczy oraz osoby prowadzące rodzinny dom dziecka, więc to rozwiązanie nie dotyczy tylko rodzin biologicznych. Ważne jest natomiast to, że rodzice muszą mieć zachowaną władzę rodzicielską wobec co najmniej trojga dzieci – karta nie przysługuje rodzicowi, który został tej władzy pozbawiony albo ma ją ograniczoną przez umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej.
Jeśli chodzi o dzieci, prawo do karty mają dzieci do 18 roku życia, a także starsze dzieci, jeśli dalej się uczą – wtedy karta obowiązuje maksymalnie do 25 roku życia. Dziecko z niepełnosprawnością może korzystać z karty bez ograniczenia wieku, o ile ma orzeczenie o odpowiednim stopniu niepełnosprawności i w chwili składania wniosku w rodzinie jest co najmniej troje dzieci spełniających warunki wieku lub nauki. Co ważne, rodzice mogą korzystać z karty bezterminowo, czyli de facto dożywotnio – nawet jeśli dzieci są już dorosłe i nie mieszkają w domu. Uprawnienie nie zależy od dochodu, liczy się tylko kryterium liczby dzieci i status rodzinny.
Gdzie załatwia się formalności i kto może złożyć wniosek?
Wniosek o Kartę Dużej Rodziny można złożyć na dwa sposoby – elektronicznie przez portal Emp@tia albo tradycyjnie w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla miejsca zamieszkania. W praktyce często to robi lokalny ośrodek pomocy społecznej, ale formalnie liczy się urząd gminy/miasta, który zajmuje się wydawaniem kart w danej miejscowości. Jeśli ktoś z rodziny mieszka w innej gminie niż reszta, to wniosek składa się także w jego gminie, żeby każdy dostał kartę tam, gdzie faktycznie mieszka. Po pozytywnym rozpatrzeniu sprawy kartę odbiera się właśnie w tym urzędzie, niezależnie od tego, czy wniosek został złożony stacjonarnie, czy online.
Co ważne, wniosek może złożyć każdy pełnoletni członek rodziny, nie tylko rodzic biologiczny. Może to być mama, tata, ale też macocha lub ojczym (czyli małżonek jednego z rodziców), a nawet pełnoletnie dziecko. To ułatwia życie, bo nie zawsze oboje rodzice mogą pójść do urzędu albo zalogować się elektronicznie. Podczas składania wniosku urząd wymaga podania danych wszystkich członków rodziny uprawnionych do karty, tak żeby od razu przypisać indywidualną kartę każdej osobie. Dzięki temu później każdy dorosły i każde dziecko ma własną kartę i może z niej korzystać osobno, np. przy zakupie biletu czy wejściu na basen.
Jak wygląda złożenie wniosku osobiście w urzędzie?
Złożenie wniosku w urzędzie wygląda dość prosto, najpierw trzeba ustalić, która jednostka w danej gminie faktycznie zajmuje się Kartą Dużej Rodziny – w niektórych miejscach jest to urząd gminy lub miasta, a w innych lokalny ośrodek pomocy społecznej. Następnie należy wypełnić papierowy formularz o przyznanie Karty Dużej Rodziny i przygotować wymagane dokumenty wszystkich członków rodziny, którzy mają dostać kartę. Ten sam formularz obejmuje całą rodzinę, więc urząd od razu wie, komu wydać indywidualne karty. Po złożeniu kompletu dokumentów urząd przyjmuje wniosek do rozpatrzenia i przypisuje numery kart każdemu członkowi rodziny.
Po pozytywnej decyzji przychodzi informacja, zazwyczaj SMS-owo, że karty są gotowe do odbioru. Karty odbiera się w tej samej gminie, w której został złożony wniosek albo do której trafił wniosek, jeśli został wysłany elektronicznie.
W praktyce kroki dla wersji papierowej zwykle wyglądają tak:
- ustalenie właściwego urzędu lub ośrodka pomocy społecznej,
- wypełnienie i podpisanie wniosku,
- dołączenie dokumentów potwierdzających uprawnienia rodziców i dzieci,
- złożenie wszystkiego w okienku i późniejszy odbiór kart.
Cały proces jest lokalny, czyli załatwiany w gminie miejsca zamieszkania, a nie według meldunku.
Jak złożyć wniosek online przez Emp@tia?
Wniosek można złożyć również przez platformę Emp@tia, bez wychodzenia z domu. Po zalogowaniu się przy pomocy profilu zaufanego albo kwalifikowanego podpisu elektronicznego system prowadzi krok po kroku przez kreator wniosku. Kreator pilnuje, żeby uzupełnić wszystkie wymagane pola i pomaga dodać dane każdego członka rodziny, który ma dostać swoją kartę. Do wniosku dołącza się skany albo zdjęcia dokumentów, które są wymagane standardowo przy Karcie Dużej Rodziny. Dzięki temu nie trzeba ręcznie wypisywać papierowej wersji – całość trafia elektronicznie do właściwego urzędu gminy lub miasta.
Po wysłaniu wniosku online urząd gminy rozpatruje go dokładnie tak samo, jak gdyby został złożony osobiście przy okienku. Po akceptacji przychodzi informacja z urzędu, że karty są gotowe do odbioru. To oznacza, że nawet jeśli wniosek został złożony cyfrowo, fizyczną kartę odbiera się już tradycyjnie na miejscu.
Jakie dokumenty trzeba przygotować?
Przy składaniu wniosku urząd prosi o dane całej rodziny i dokumenty, które potwierdzają prawo do karty. Standardowo potrzebne są dokumenty tożsamości rodziców i dzieci, numery PESEL oraz akty urodzenia dzieci, zwłaszcza młodszych. Jeśli w rodzinie jest macocha lub ojczym, zwykle wymagany jest także akt małżeństwa potwierdzający, że jest to małżonek rodzica. Dla pełnoletnich dzieci, które dalej się uczą, dochodzi dokument potwierdzający kontynuowanie nauki – np. zaświadczenie ze szkoły albo ze studiów, bo to właśnie na tej podstawie dziecko może korzystać z karty po ukończeniu 18 lat.
W praktyce dobrze mieć od razu:
- dowód osobisty rodzica lub inny dokument potwierdzający tożsamość,
- akty urodzenia dzieci,
- zaświadczenie o nauce, jeśli dziecko jest pełnoletnie,
- dokument potwierdzający związek małżeński w przypadku macochy lub ojczyma,
- ewentualne orzeczenie o niepełnosprawności dziecka.
Te załączniki pozwalają urzędowi szybko potwierdzić, że spełniony jest warunek wychowywania co najmniej trojga dzieci. Warto też wiedzieć, że jeśli ktoś nie ma numeru PESEL, urząd może poprosić o paszport albo inny dokument tożsamości, żeby przypisać kartę do konkretnej osoby.
Ile kosztuje wyrobienie Karty Dużej Rodziny?
Dobra wiadomość jest taka, że samo przyznanie Karty Dużej Rodziny jest dla rodziny bezpłatne. Nie trzeba płacić za pierwsze wydanie karty ani za sam proces rozpatrzenia wniosku, niezależnie od tego, czy rodzina wybiera kartę tradycyjną, elektroniczną czy obie wersje. To oznacza, że złożenie wniosku i otrzymanie pierwszej karty nie generuje kosztów nawet wtedy, kiedy kartę dostaje kilkoro dzieci i oboje rodzice naraz.
Opłata może się pojawić dopiero w sytuacjach dodatkowych, głównie przy duplikacie albo przy domówieniu kolejnej karty plastikowej po czasie. Jeśli karta fizyczna zostanie zgubiona, zniszczona albo skradziona, gmina może pobrać niewielką opłatę za wydanie duplikatu. Wysokość tej opłaty nie jest jednak jednakowa w całej Polsce, bo poszczególne gminy publikują własne stawki w granicach kilku-kilkunastu złotych za kartę. Zwykle trzeba wtedy do wniosku dołączyć potwierdzenie przelewu.
Jak wygląda odbiór gotowej karty dla rodziny?
Po złożeniu wniosku i akceptacji urząd informuje rodzinę, że karty są gotowe do odbioru. Najczęściej wygląda to tak, że przychodzi SMS z informacją, że można przyjść po dokument. Odbiór odbywa się w urzędzie gminy lub miasta właściwym dla miejsca zamieszkania, czyli w tym samym miejscu, które obsługuje sprawę. Co ważne, odbiera się nie jedną wspólną kartę dla całej rodziny, tylko osobne karty dla każdej osoby uprawnionej. Dzięki temu każdy dorosły i każde dziecko może korzystać ze zniżek samodzielnie, bez obecności reszty rodziny.
Warto wiedzieć, że po pozytywnym rozpatrzeniu wniosku karta może od razu pojawić się także w wersji cyfrowej, bez czekania na plastik. W praktyce wygląda to tak, że członek rodziny ma dostęp do swojej karty elektronicznej i może okazać ją na ekranie telefonu. To przyspiesza korzystanie ze zniżek, bo nie trzeba mieć jeszcze fizycznej karty w portfelu. Jeśli jednak ktoś chce mieć kartę plastikową do ręki, nadal może ją odebrać osobiście.
Czym różni się plastikowa karta od wersji w telefonie?
Karta Dużej Rodziny występuje dziś w dwóch formach: jako klasyczna karta plastikowa oraz jako karta elektroniczna. Wersja plastikowa wygląda po prostu jak imienny dokument, który można schować do portfela i pokazywać przy kasie albo w kasowniku. Wersja elektroniczna działa cyfrowo – jest przypisana do konkretnej osoby i można ją wyświetlić na telefonie. Ta forma jest wygodna, bo trudniej ją zgubić, nie trzeba pamiętać o zabraniu portfela i łatwo pokazać ją w sytuacjach typu zakup biletu czy wejście do obiektu sportowego.
Elektroniczna Karta Dużej Rodziny jest dostępna w aplikacji mObywatel, więc użytkownik może mieć ją zawsze pod ręką razem z innymi dokumentami w telefonie. Po dodaniu karty w aplikacji można pokazać ją sprzedawcy, kontrolerowi biletu albo w kasie instytucji, która honoruje zniżki. Co ważne, rodzic może mieć w telefonie także karty dzieci, więc przy kasie nie trzeba wołać całej gromadki do lady, żeby udowodnić prawo do ulgi. W razie potrzeby nadal można poprosić urząd o fizyczną kartę plastikową, np. jeśli ktoś po prostu czuje się pewniej z dokumentem w portfelu.
Jak korzystać ze zniżek z Kartą Dużej Rodziny?
Korzystanie ze zniżek z Kartą Dużej Rodziny działa bardzo prosto: przy kasie, w okienku albo przy zakupie biletu wystarczy okazać swoją kartę i poprosić o naliczenie ulgi. Ważne jest to, że karta jest imienna, więc każda osoba pokazuje swoją własną – rodzic pokazuje swoją, dziecko pokazuje swoją. Nie trzeba mieć ze sobą całej rodziny, żeby skorzystać ze zniżki. W praktyce oznacza to, że mama może kupić dla siebie tańszy bilet kolejowy albo wejście na basen, a starsze dziecko może niezależnie wykorzystać ulgę np. w kinie, bo ma własną kartę.
Wielu partnerów programu zaznacza informacją na drzwiach lub przy kasie, że honoruje Kartę Dużej Rodziny. To mogą być kina, muzea, obiekty sportowe, linie kolejowe, sklepy z ubraniami, apteki czy też firmy prywatne oferujące rabaty na usługi.
Typowe obszary, w których karta realnie pomaga ciąć wydatki, to między innymi:
- przejazdy – zniżki na bilety kolejowe i inne środki transportu,
- kultura i rekreacja – tańsze bilety wstępu do muzeów, parków rozrywki, obiektów sportowych,
- codzienne zakupy – rabaty na wybrane artykuły spożywcze, kosmetyki, leki, odzież czy sprzęt AGD,
- dokumenty i opłaty urzędowe – niższe opłaty paszportowe, ulgi przy wybranych opłatach administracyjnych.
Dzięki temu karta nie jest tylko formalnością, ale narzędziem, które faktycznie daje zauważalną ulgę w kosztach życia dużej rodziny.
Co zrobić gdy karta zginie lub zmienią się dane?
Jeśli karta zostanie zgubiona, zniszczona albo skradziona, można poprosić urząd gminy o wydanie duplikatu. Składa się wniosek o duplikat w tej gminie, która przyznała kartę, a wydanie nowej wersji karty zwykle wiąże się z niewielką opłatą. To szybka procedura, bo urząd nie musi już od nowa weryfikować spełniania warunków przez całą rodzinę – wystarczy potwierdzić, że chodzi tylko o ponowne wydanie dokumentu dla konkretnej osoby. W praktyce oznacza to tyle, że zgubienie karty nie kończy prawa do zniżek, tylko wymaga zamówienia kopii.
Zmiana danych to trochę inny scenariusz. Jeśli zmienia się nazwisko, numer dokumentu albo miejsce zamieszkania do innej gminy, trzeba zgłosić to w urzędzie i w razie potrzeby wyrobić nową kartę z aktualnymi danymi. Przenosiny między gminami mogą oznaczać konieczność nadania nowej karty, bo karta jest przypisana do miejsca zamieszkania. Jeśli jednak rodzina tylko przeprowadza się w ramach tej samej gminy, często nie ma potrzeby wyrabiania wszystkiego od zera. Warto też pamiętać, że wniosek o duplikat lub nową kartę może w imieniu rodziny złożyć dorosły członek rodziny, który ma pełną zdolność do czynności prawnych.
Jak długo karta jest ważna dla rodziców i dzieci?
Karta Dużej Rodziny ma różną ważność w zależności od tego, kto z niej korzysta. Rodzice i małżonkowie rodziców mają prawo do karty bezterminowo – innymi słowy, mogą z niej korzystać przez całe życie, nawet kiedy dzieci są już dorosłe i mieszkają osobno. Dzieci mają kartę do ukończenia 18 lat, a potem dłużej, jeśli nadal się uczą. W takim przypadku karta obowiązuje do zakończenia nauki, ale nie dłużej niż do ukończenia 25 roku życia. Jeśli dziecko ma orzeczenie o niepełnosprawności, karta może być ważna tak długo, jak długo obowiązuje to orzeczenie.
W praktyce oznacza to, że rodzina nie musi co chwilę składać wniosku od zera tylko dlatego, że jedno z dzieci weszło w pełnoletność. Urząd może jednak poprosić o potwierdzenie dalszej nauki pełnoletniego dziecka, żeby przedłużyć jego uprawnienia. Warto pilnować dat ważności przy starszych dzieciach, bo po przekroczeniu limitu wieku karta przestaje działać w tej konkretnej osobie, ale pozostali członkowie rodziny nadal zachowują swoje prawa. Jeśli sytuacja rodzinna się nie zmienia – nadal jest troje dzieci, rodzic nadal wychowuje – to rodzic nie traci uprawnienia do korzystania z karty.