Zwolnienie na opiekę nad dzieckiem, rodzicem czy małżonkiem budzi wiele pytań – zwłaszcza o to, do którego lekarza zgłosić się po e-ZLA i jakie formalności dopełnić, aby otrzymać zasiłek. Wyjaśnione zostają zasady, kto może wystawić L4 na opiekę, jak wygląda ścieżka dla dziecka i dorosłego, kiedy wystarczy teleporada, jakie dane trzeba przygotować oraz jakie limity i druki ZUS obowiązują w 2025 roku.
Kto ma uprawnienia do wystawienia zwolnienia na opiekę nad członkiem rodziny?
Zasada jest prosta, ale często mylona przez pacjentów – zwolnienie na opiekę (e-ZLA) wystawia lekarz, który leczy osobę chorą, a nie Twój lekarz rodzinny. Oznacza to, że jeśli opiekujesz się chorym dzieckiem, zwolnienie wystawia pediatra. Jeśli opiekujesz się chorym małżonkiem po wypadku, zwolnienie wystawia np. chirurg lub ortopeda.
Każdy lekarz posiadający uprawnienia do wystawiania zwolnień lekarskich (upoważnienie ZUS) może wystawić L4 na opiekę. Nie ma znaczenia, czy wizyta odbywa się w ramach NFZ, czy w prywatnym gabinecie. Może to być lekarz Podstawowej Opieki Zdrowotnej (POZ), lekarz w szpitalu przy wypisie, a nawet lekarz stomatolog, jeśli stan pacjenta po zabiegu wymaga opieki innej osoby.
Do jakiego lekarza się udać po zwolnienie na opiekę nad dzieckiem lub nad dorosłym?
Ścieżka uzyskania zwolnienia różni się nieco w zależności od tego, czy pacjentem jest małoletnie dziecko, czy dorosły członek rodziny (np. senior, małżonek). Wiek pacjenta determinuje nie tylko limit dni zasiłkowych, ale też najczęstsze miejsce, do którego udajemy się po pomoc.
Kiedy do pediatry, a kiedy do lekarza rodzinnego z chorym dzieckiem?
W przypadku nagłego zachorowania dziecka, zwolnienie lekarskie dla rodzica wystawia najczęściej pediatra lub lekarz rodzinny podczas wizyty z małym pacjentem. To standardowa procedura – lekarz bada dziecko i pyta, który z rodziców (lub opiekunów prawnych) będzie sprawował opiekę.
Warto wiedzieć, że jeśli opiekę nad chorym dzieckiem ma sprawować np. babcia (która jest aktywna zawodowo i ubezpieczona), pediatra również może wystawić zwolnienie na jej dane. Ważne jest, aby osoba biorąca zwolnienie faktycznie przerwała pracę w celu sprawowania osobistej opieki.
Czy w opiece nad dorosłym konieczna jest wizyta u lekarza POZ?
To jeden z najczęstszych mitów – muszę iść do swojego rodzinnego, żeby przepisał mi opiekę na żonę. Nie jest to prawda ani konieczność. Jeśli Twój bliski jest leczony przez specjalistę, to właśnie ten specjalista powinien wystawić zwolnienie dla Ciebie jako opiekuna. Oszczędza to czas i wizyty w przychodniach POZ.
Zwolnienie na opiekę nad dorosłym może wystawić:
- Lekarz przy wypisie ze szpitala – jeśli pacjent po operacji wymaga pomocy w domu przez pierwsze dni.
- Lekarz specjalista np. kardiolog, onkolog, psychiatra – jeśli stan zdrowia pacjenta podczas wizyty wskazuje na konieczność opieki.
- Lekarz SOR lub Nocnej Opieki Chorych – w nagłych przypadkach.
- Lekarz rodzinny chorego – jeśli to on prowadzi leczenie np. przy silnej grypie u seniora.
Czy lekarz podczas teleporady może wystawić L4 na opiekę?
Tak, przepisy pozwalają na wystawienie zwolnienia lekarskiego na opiekę również podczas konsultacji telemedycznej (teleporady). Jest to szczególnie wygodne przy chorobach sezonowych (przeziębienie, grypa) u dzieci lub przewlekle chorych seniorów, których stan nagle się pogorszył.
Należy jednak pamiętać, że decyzja zawsze należy do lekarza. Jeśli podczas wywiadu telefonicznego lekarz nabierze wątpliwości co do stanu zdrowia pacjenta lub konieczności sprawowania nad nim opieki, ma prawo odmówić wystawienia e-ZLA zdalnie i zaprosić pacjenta na wizytę stacjonarną.
Jakie dane musisz podać lekarzowi, aby otrzymać zwolnienie na bliskiego?
Lekarz leczy pacjenta np. Twoje dziecko lub żonę, ale zwolnienie wystawia na Twoje dane. Dlatego idąc na wizytę z chorym, musisz być przygotowany. W stresie łatwo zapomnieć o własnych dokumentach, a są one niezbędne do poprawnego wypełnienia e-ZLA w systemie.
Przygotuj następujące informacje:
- Twój numer PESEL (jako opiekuna) – to najważniejsza dana identyfikacyjna.
- Twój adres zamieszkania – w trakcie zwolnienia musisz przebywać z chorym, zazwyczaj wymagane jest prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, choć są wyjątki przy dzieciach.
- NIP Twojego pracodawcy – teoretycznie system ZUS zaciąga te dane automatycznie po wpisaniu PESEL-u, ale w przypadku awarii systemu lub wielu miejsc zatrudnienia, znajomość NIP-u pracodawcy znacznie usprawnia wizytę.
- Stopień pokrewieństwa – lekarz musi zaznaczyć, kim jesteś dla chorego np. matką, ojcem, małżonkiem, synem, wnukiem, co wpływa na prawo do zasiłku.
Limit dni zwolnienia na opiekę przysługujący w 2025 roku
Lekarz może wystawić zwolnienie na tyle dni, ile według wiedzy medycznej wymaga rekonwalescencja pacjenta, jednak ZUS narzuca sztywne limity dni, za które wypłaci zasiłek opiekuńczy. Limity te dotyczą roku kalendarzowego i są sumowane dla wszystkich członków rodziny łącznie.
Limity zasiłkowe w 2025 roku wynoszą:
- 60 dni – na opiekę nad chorym dzieckiem do ukończenia 14 roku życia.
- 14 dni – na opiekę nad chorym dzieckiem powyżej 14 roku życia lub innym chorym członkiem rodziny np. małżonkiem, rodzicem, teściem.
- 30 dni – na opiekę nad chorym dzieckiem niepełnosprawnym między 14 a 18 rokiem życia.
Ważne – łączny limit na wszystkie rodzaje opieki w roku nie może przekroczyć 60 dni. Oznacza to, że jeśli wykorzystasz 14 dni na opiekę nad chorą żoną, na chore dziecko poniżej 14 lat zostanie Ci w tym roku już tylko 46 dni (60 – 14 = 46).
Formalności po wizycie lekarskiej L4 i wnioski Z-15A i Z-15B
Samo wystawienie e-ZLA przez lekarza to dopiero połowa sukcesu. Zwolnienie usprawiedliwia Twoją nieobecność w pracy, ale nie uruchamia automatycznie wypłaty pieniędzy. Aby otrzymać zasiłek opiekuńczy (80% podstawy wymiaru), musisz złożyć u pracodawcy (lub w ZUS, jeśli prowadzisz firmę) odpowiedni wniosek.
W zależności od tego, kim się opiekujesz, wypełniasz:
- Druk Z-15A – przy opiece nad chorym dzieckiem.
- Druk Z-15B – przy opiece nad innym chorym członkiem rodziny (np. małżonkiem, rodzicem).
Wnioski te są oświadczeniem, że w danym okresie nie ma innego domownika, który mógłby zapewnić opiekę choremu. Nnie dotyczy to opieki nad chorym dzieckiem do lat 2 – wtedy zasiłek należy się nawet, gdy drugi rodzic jest w domu. Bez złożenia druku Z-15, ZUS nie wypłaci świadczenia.