Opieka nad chorym dzieckiem, małżonkiem czy starszym rodzicem zawsze oznacza przerwę w pracy, ale nie zawsze całkowitą utratę dochodu. Możesz skorzystać z kilku form wsparcia finansowego: zasiłku opiekuńczego z ZUS, świadczenia pielęgnacyjnego, świadczenia wspierającego dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami oraz urlopu opiekuńczego. Tekst pokazuje kwoty, limity dni i krok po kroku wyjaśnia, jak policzyć należne pieniądze.
Zasady wypłaty zasiłek opiekuńczy – L4 na członka rodziny
Zasiłek opiekuńczy to najpopularniejsza forma wsparcia, z której korzystamy w przypadku nagłej choroby bliskiego np. grypa, złamanie, pobyt w szpitalu. Jest to odpowiednik Twojego zwolnienia chorobowego, ale wystawiony z tytułu opieki nad kimś innym. Zasiłek ten wypłacany jest przez ZUS lub pracodawcę, jeśli zatrudnia powyżej 20 osób, a nie jest to wynagrodzenie za pracę.
Stawka zasiłku opiekuńczego jest stała i wynosi 80% podstawy wymiaru wynagrodzenia. Podstawa ta to Twoje średnie wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy, pomniejszone o składki społeczne (ok. 13,71%). W praktyce oznacza to, że za czas opieki otrzymasz przelew w wysokości zbliżonej do tego, jaki dostajesz na zwykłym L4. Pamiętaj, że zasiłek przysługuje za każdy dzień zwolnienia, wliczając w to soboty, niedziele i święta.
Ile wynosi limity dni opieki w roku kalendarzowym i komu przysługuje?
Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje bezterminowo. Istnieje sztywny limit dni do wykorzystania w roku kalendarzowym, który odnawia się każdego 1 stycznia. Limit ten jest wspólny dla obojga rodziców lub opiekunów – jeśli Ty wykorzystasz 10 dni, drugiemu opiekunowi pula zmniejsza się o te 10 dni.
Limity dni opieki:
- 60 dni – na opiekę nad chorym dzieckiem do ukończenia 14 roku życia.
- 14 dni – na opiekę nad innym chorym członkiem rodziny (dziecko powyżej 14 lat, małżonek, rodzic, teść, dziadkowie) – pod warunkiem, że mieszkają z Tobą w czasie choroby.
- 30 dni – na opiekę nad dzieckiem z niepełnosprawnością (między 14 a 18 rokiem życia).
Łączny limit zasiłku na wszystkie te cele nie może przekroczyć 60 dni w roku (nie sumujemy 60 + 14). Jeśli wykorzystasz 14 dni na opiekę nad chorą mamą, na chore dziecko zostanie Ci już tylko 46 dni.
Jakie są warunki otrzymania zasiłku?
Samo zwolnienie lekarskie (e-ZLA) nie gwarantuje wypłaty pieniędzy. Przepisy zawierają istotny warunek – zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko wtedy, gdy nie ma innych członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, którzy mogą zapewnić opiekę. Jeśli Twój małżonek jest bezrobotny, pracuje na innej zmianie lub ma urlop wypoczynkowy, ZUS może uznać, że to on powinien zająć się chorym, i odmówić Ci wypłaty.
Od tej surowej reguły jest jeden wyjątek – opieka nad chorym dzieckiem w wieku do 2 lat. W tym przypadku zasiłek należy się matce lub ojcu nawet wtedy, gdy w domu jest inny dorosły mogący zapewnić opiekę. W przypadku opieki nad dorosłymi np. rodzicami, wymóg braku innego opiekuna oraz wspólnego zamieszkiwania (przynajmniej na czas choroby) jest bezwzględnie weryfikowany.
Świadczenie pielęgnacyjne oraz nowe zasady dla opiekunów
Dla osób opiekujących się dziećmi z niepełnosprawnością do 18 roku życia, które wymagają stałej opieki, przewidziane jest świadczenie pielęgnacyjne. Od 2024 roku obowiązują tu nowe, znacznie korzystniejsze zasady. Świadczenie to jest corocznie waloryzowane, zazwyczaj w oparciu o wzrost płacy minimalnej.
W 2025 roku kwota świadczenia pielęgnacyjnego wynosi 3 287 zł miesięcznie. Jest to kwota na rękę, świadczenie jest zwolnione z podatku dochodowego, a dodatkowo za opiekuna opłacane są składki emerytalno-rentowe oraz zdrowotne przez państwo.
Możliwość łączenia świadczenia z pracą po zmianach przepisów
Do końca 2023 roku opiekun pobierający świadczenie pielęgnacyjne miał całkowity zakaz pracy zarobkowej. Od 2024 roku ten przepis został zniesiony. Obecnie, pobierając 3 287 zł świadczenia na dziecko, możesz pracować bez żadnych limitów dochodowych.
Oznacza to, że możesz pracować na etacie, umowie zlecenie czy prowadzić firmę, a świadczenie i tak zostanie wypłacone w pełnej wysokości. To fundamentalna zmiana, która pozwala opiekunom na powrót do aktywności zawodowej bez utraty wsparcia państwa.
Komu przysługuje i ile wynosi świadczenie wspierające dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami?
Dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami np. niedołężny rodzic, dorosłe dziecko, które wymagają opieki, wprowadzono tzw. świadczenie wspierające. Pieniądze te trafiają bezpośrednio na konto osoby z niepełnosprawnością, a nie opiekuna, ale realnie odciążają budżet domowy.
Wysokość tego świadczenia jest powiązana z wysokością renty socjalnej i zależy od poziomu potrzeby wsparcia określanego w punktach WZON – od 70 do 100 pkt. Od 1 marca 2025 roku renta socjalna wynosi ok. 1 879 zł brutto, co przekłada się na konkretne kwoty świadczenia wspierającego.
Wysokość świadczenia wspierającego w zależności od punktów WZON:
- 220% renty socjalnej (95–100 pkt) – ok. 4 134 zł.
- 180% renty socjalnej (90–94 pkt) – ok. 3 382 zł.
- 120% renty socjalnej (85–89 pkt) – ok. 2 255 zł.
- 80% renty socjalnej (80–84 pkt) – ok. 1 503 zł.
- 60% renty socjalnej (75–79 pkt) – ok. 1 127 zł.
- 40% renty socjalnej (70–74 pkt) – ok. 752 zł.
Na czym polega urlop opiekuńczy 5 dni w Kodeksie pracy?
W Kodeksie Pracy znajdziesz również pojęcie urlopu opiekuńczego w wymiarze 5 dni w roku. Wiele osób myli go z płatnym zasiłkiem z ZUS, co prowadzi do rozczarowań przy wypłacie pensji. Ten urlop, wprowadzony unijną dyrektywą work-life balance, służy zapewnieniu osobistej opieki lub wsparcia osobie będącej członkiem rodziny z poważnych względów medycznych.
Urlop opiekuńczy (5 dni) jest bezpłatny. Za czas tej nieobecności nie otrzymasz wynagrodzenia ani zasiłku, choć okres ten wlicza się do stażu pracy. Warto z niego skorzystać tylko w ostateczności, gdy wyczerpałeś już płatny limit 14 lub 60 dni zasiłku opiekuńczego z ZUS, a sytuacja w domu nadal wymaga Twojej obecności.
Jak samodzielnie obliczyć swoje wynagrodzenie za czas opieki?
Chcesz wiedzieć, ile dokładnie wpłynie na Twoje konto za tydzień opieki nad chorym dzieckiem lub mamą? Możesz to oszacować samodzielnie. Pamiętaj, że zasiłek opiekuńczy to 80% podstawy.
Sposób obliczenia wynagrodzenia za czas opieki:
- Ustal podstawę – weź swoje średnie miesięczne wynagrodzenie brutto z ostatnich 12 miesięcy.
- Odejmij składki – pomniejsz tę kwotę o 13,71% (składki społeczne finansowane przez pracownika). To Twoja podstawa wymiaru zasiłku.
- Oblicz 80% – pomnóż wynik przez 80%.
- Ustal stawkę dzienną – podziel otrzymaną kwotę przez 30 (zawsze przez 30, niezależnie od tego, czy miesiąc ma 28 czy 31 dni).
- Pomnóż przez dni L4 – pomnóż stawkę dzienną przez liczbę dni zwolnienia (wliczając weekendy, jeśli zwolnienie je obejmowało).