Opieka nad chorym małżonkiem, rodzicem czy teściem to często nagły obowiązek, a jednocześnie źródło wątpliwości, ile dni wolnego faktycznie przysługuje. Limit 14 dni dotyczy wszystkich dorosłych członków rodziny łącznie i jest liczony w dniach kalendarzowych, a nie tylko roboczych. Znaczenie ma sposób wypisania zwolnienia przez lekarza, zasada ogólnej puli 60 dni, definicja członka rodziny oraz spełnienie warunków ZUS i dopełnienie formalności, aby otrzymać zasiłek.
Ile dni opieki przysługuje na członka rodziny? Zasady ogólne
Jeśli musisz zająć się chorym rodzicem, małżonkiem lub innym krewnym, przepisy ZUS przewidują konkretny limit wsparcia. W ciągu jednego roku kalendarzowego przysługuje Ci maksymalnie 14 dni zasiłku opiekuńczego na opiekę nad innym członkiem rodziny czyli kimś innym niż dziecko do lat 14.
Warto pamiętać, że jest to limit sztywny i nie przechodzi na kolejny rok. Jeśli nie wykorzystasz tych dni do 31 grudnia, przepadają one bezpowrotnie. Z drugiej strony, nowy rok otwiera nową pulę 14 dni do wykorzystania.
Co istotne, limit ten dotyczy Ciebie jako opiekuna, a nie osoby chorej. Oznacza to, że nawet jeśli opiekujesz się w jednym roku chorą mamą, a później chorym mężem, łącznie na obie te osoby masz do dyspozycji tylko te 14 dni.
Jak liczy się 14 dni opieki kalendarzowe czy robocze?
To jedno z najczęściej zadawanych pytań, które budzi wiele wątpliwości. Odpowiedź brzmi – liczą się dni kalendarzowe wskazane na zwolnieniu lekarskim. Zasiłek opiekuńczy wypłacany jest za każdy dzień niezdolności do pracy orzeczonej przez lekarza, wliczając w to soboty, niedziele oraz święta.
Działa to w prosty sposób – ZUS odejmuje z Twojego limitu każdy dzień, który widnieje na druku L4 (e-ZLA). Jeśli zwolnienie obejmuje weekend, te dwa dni również pomniejszają Twoją pulę dostępnych 14 dni.
Dlatego ważne jest to, jak lekarz wypisze zwolnienie. Nie ma znaczenia Twój harmonogram pracy np. to, że pracujesz tylko od poniedziałku do piątku. Dla ZUS liczy się wyłącznie data początkowa i końcowa na zwolnieniu lekarskim.
Jak sposób wystawienia zwolnienia wpływa na zużycie limitu?
Lekarz podejmuje decyzję o okresie zwolnienia na podstawie stanu zdrowia pacjenta i konieczności zapewnienia mu opieki. Jeśli uzna, że chory wymaga Twojej obecności również w sobotę i niedzielę, wystawi zwolnienie ciągłe np. od piątku do kolejnego piątku.
W takiej sytuacji tracisz z limitu dni weekendowe, mimo że teoretycznie i tak miałbyś wtedy wolne od pracy. Zaletą tego rozwiązania jest to, że za sobotę i niedzielę otrzymasz wypłatę zasiłku (80%). Wadą – szybciej zużywasz cenny limit 14 dni.
Jeśli jednak lekarz wystawi zwolnienie tylko na dni robocze (np. od poniedziałku do piątku), a w weekend opiekę przejmiesz prywatnie bez L4, to z Twojego limitu ubędzie tylko 5 dni.
Przykłady obliczania limitu 14 dni
Aby lepiej zrozumieć ten mechanizm, przeanalizujmy dwa scenariusze, w których pracownik musi opiekować się chorą matką przez dwa tygodnie.
Przykład A:
- Zwolnienie ciągłe – lekarz wystawia jedno zwolnienie od poniedziałku 1 marca do niedzieli 14 marca.
- Liczba dni na zwolnieniu – 14.
- Zużycie limitu – 14 dni.
- Efekt – wykorzystałeś cały dostępny limit na ten rok w jednym ciągu, otrzymasz zasiłek za pełne 14 dni, w tym dwa weekendy.
Przykład B:
- Zwolnienia przerywane – lekarz wystawia pierwsze zwolnienie od poniedziałku do piątku (5 dni). W weekend nie masz L4. W kolejny poniedziałek lekarz wystawia drugie zwolnienie, znów do piątku (5 dni).
- Liczba dni na zwolnieniach – 5 + 5 = 10.
- Zużycie limitu – 10 dni.
- Efekt – w puli zostały Ci jeszcze 4 dni do wykorzystania w przyszłości, za weekendy pomiędzy zwolnieniami nie otrzymasz zasiłku, ale oszczędzasz limit.
Kogo uznaje się za członka rodziny przy zasiłku opiekuńczym?
Przepisy precyzyjnie określają krąg osób, na które możesz wziąć zwolnienie w ramach limitu 14 dni. Nie wystarczy samo pokrewieństwo – ważny jest często fakt wspólnego zamieszkiwania w trakcie choroby.
Zasiłek opiekuńczy 14 dni przysługuje na:
- dzieci, które ukończyły 14 lat,
- małżonka,
- rodziców,
- teściów,
- dziadków i wnuki,
- rodzeństwo,
- ojczyma lub macochę.
Aby otrzymać zasiłek, musisz pozostawać z chorym członkiem rodziny we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki. Nie oznacza to, że musicie być zameldowani pod tym samym adresem na stałe. Wystarczy, że na czas choroby wprowadzisz się do chorego rodzica lub on do Ciebie, aby zapewnić mu opiekę.
Limit 14 dni a ogólna pula 60 dni, jak to się łączy?
System zasiłków opiekuńczych działa na zasadzie naczyń połączonych. W roku kalendarzowym masz do dyspozycji łączny limit 60 dni na wszystkie rodzaje opieki, zarówno na małe dzieci, jak i na dorosłych.
Limit 14 dni na innych członków rodziny nie jest dodatkową pulą, ale zawiera się wewnątrz ogólnego limitu 60 dni.
Oznacza to, że każdy dzień wykorzystany na opiekę nad chorą teściową pomniejsza pulę dni, które zostaną Ci na opiekę nad przeziębionym przedszkolakiem.
Przykłady:
- Jeśli wykorzystasz 14 dni na opiekę nad mężem, na dziecko do lat 14 zostanie Ci już tylko 46 dni (60 – 14 = 46).
- Jeśli najpierw wykorzystasz 60 dni na chore dzieci, nie możesz już w tym roku wziąć ani jednego dnia płatnej opieki na dorosłego członka rodziny.
Warunki niezbędne do otrzymania płatnej opieki
Samo zwolnienie lekarskie na babcię czy męża to za mało, by ZUS wypłacił pieniądze. Obowiązuje tutaj surowa zasada – zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko wtedy, gdy nie ma innych członków rodziny mogących zapewnić opiekę.
Jeśli mieszkasz z niepracującą żoną, dorosłym dzieckiem, które ma wolne, lub innym domownikiem, ZUS uzna, że to oni powinni zająć się chorym, a Ty powinieneś iść do pracy.
Za członka rodziny mogącego zapewnić opiekę nie uważa się jednak osoby:
- całkowicie niezdolnej do pracy,
- chorej fizycznie lub psychicznie niezdolnej do pomocy,
- niesprawnej ze względu na wiek,
- prowadzącej gospodarstwo rolne,
- pracującej na zmiany nocne (odpoczywającej po szychcie),
- prowadzącej działalność gospodarczą (jeśli nie może dostosować godzin pracy).
Jakie dokumenty należy złożyć, aby otrzymać zasiłek za 14 dni opieki?
Formalności zostały w ostatnich latach znacznie uproszczone, ale wciąż wymagają Twojej aktywności. Samo wystawienie zwolnienia przez lekarza nie uruchamia automatycznie wypłaty zasiłku opiekuńczego – konieczny jest wniosek.
Aby otrzymać świadczenie, musisz dostarczyć:
- e-ZLA (zwolnienie elektroniczne) – trafia ono automatycznie do Twojego pracodawcy oraz do ZUS. Nie musisz go drukować ani nosić.
- Druk Z-15B – jest to wniosek o zasiłek opiekuńczy z powodu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Wypełniasz w nim oświadczenie, że w domu nie ma innych osób mogących zaopiekować się chorym oraz wskazujesz stopień pokrewieństwa.
Druk Z-15B składasz u swojego pracodawcy, jeśli to on wypłaca zasiłki lub przesyłasz do ZUS np. przez PUE ZUS, jeśli prowadzisz działalność gospodarczą.
Jak jest wysokość zasiłku opiekuńczego?
Opieka nad chorym członkiem rodziny jest płatna, ale nie w 100%. Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80% podstawy wymiaru zasiłku.
Podstawa ta jest wyliczana zazwyczaj jako średnia Twojego wynagrodzenia (brutto pomniejszone o składki społeczne) z ostatnich 12 miesięcy poprzedzających miesiąc zachorowania. Zasiłek ten przysługuje za każdy dzień objęty zwolnieniem lekarskim, w tym również za dni ustawowo wolne od pracy, o ile zostały wpisane na L4.