eMamaRodzinaZabawy i atrakcjeZajęcia sensoryczne dla dzieci - pomysły na zabawy rozwijające

Zajęcia sensoryczne dla dzieci – pomysły na zabawy rozwijające

Miska ryżu, latarka i garść szyszek wystarczą, by zorganizować zajęcia sensoryczne dla dzieci w domu i na dworze. Dziecko poznaje świat siedmioma zmysłami, a przy okazji ćwiczy palce, słownictwo i skupienie. Takie zabawy służą każdemu maluchowi, nie tylko temu w terapii. Wiele z nich dzieje się samo przy gotowaniu i sprzątaniu.

Czym są zajęcia sensoryczne dla dzieci?

Zajęcia sensoryczne to proste aktywności, w których dziecko poznaje świat zmysłami. Obejmują ich siedem: dotyk, wzrok, słuch, węch, smak, a do tego równowagę i czucie głębokie. Te dwa ostatnie pracują po cichu, więc łatwo o nich zapomnieć.

Zmysł przedsionkowy, czyli równowaga, mówi dziecku, czy stoi prosto, kręci się, czy zjeżdża w dół. Propriocepcja, czyli czucie głębokie, pozwala trafić łyżką do buzi bez patrzenia, bo ciało samo wie, gdzie jest ręka. Współpracę wszystkich siedmiu zmysłów nazywa się integracją sensoryczną.

Sensoplastyka to odmiana zabaw sensorycznych, w której dziecko lepi i maluje jadalnymi masami z mąki, kaszy czy galaretki. Takie zajęcia są dla każdego dziecka, nie tylko dla dzieci z trudnościami. Maluch, który rozwija się bez kłopotów, korzysta z nich tak samo jak dziecko w terapii.

Zabawa zmysłami wspiera mowę, sprawne ręce i koncentrację

Zabawa sensoryczna zostawia po sobie sprawniejsze palce, nowe słowa i dłuższe skupienie, a nie tylko rozsypaną kaszę. Przy każdej takiej zabawie dziecko ćwiczy chwyt potrzebny do trzymania kredki, nazywanie faktur i koordynację oko-ręka. Najintensywniej dzieje się to od narodzin do około 7. roku życia.

Każda czynność ćwiczy coś konkretnego:

  • Przesypywanie kaszy – palce i precyzyjny chwyt, czyli motoryka mała potrzebna później do trzymania kredki.
  • Opisywanie faktur – słownictwo, bo dziecko nazywa to, co czuje: szorstki, lepki, chłodny, sypki.
  • Przelewanie wody – koordynacja oko-ręka, bo wzrok prowadzi dłoń z kubkiem nad brzegiem naczynia.
  • Szukanie ukrytych skarbów – koncentracja na jednym zadaniu przez kilka minut.

Czekanie na swoją kolej i dzielenie się łyżką przy wspólnej misce to domowy trening umiejętności społecznych.

Zabawy sensoryczne w domu z tego, co masz w kuchni i szufladzie

Chłopiec szuka figurek w misce ryżu, a obok stoją słoiki z kaszą i mąką

Podstawą domowych zabaw sensorycznych są ryż, kasza, mąka, woda, latarka i kilka słoików. Resztę, jak karton, figurki czy balony, znajdziesz w szufladzie. Pomysły ułożone są według zmysłów, a przy każdym stoi to, czego potrzebujesz, i to, co robi dziecko.

Zabawy na dotyk z ryżem, kisielem i ciastoliną

Zabawy na dotyk wymagają głównie kuchennych zapasów:

  • Skarby w ryżu – miska ryżu lub kaszy i kilka większych figurek. Dziecko zanurza dłonie, przesypuje ziarna i wyławia to, co ukryte.
  • Pudełko sensoryczne – karton z otworem na rękę oraz łyżka, gąbka, szczotka i piłeczka. Dziecko sięga do środka i bez patrzenia zgaduje, co trzyma.
  • Masa solna – szklanka mąki, szklanka soli i około pół szklanki wody, zamiennie domowa ciastolina. Dziecko ugniata, wałkuje i odciska w masie wzory widelcem.
  • Ciecz nienewtonowska – dwie części mąki ziemniaczanej na jedną część wody dolewanej po łyżce. Uderzona masa twardnieje, a na otwartej dłoni spływa między palcami. Wyschniętą masę wykruszasz do kosza, bo wylana do zlewu zatyka rury. Gęsty, ostudzony kisiel daje podobnie śliskie wrażenie.
  • Kolorowe woreczki – strunowe woreczki z grochem, kaszą albo zabarwionym żelem, zaklejone taśmą. Dziecko gniecie je i porównuje, a podłoga zostaje czysta.

Zabawy na wzrok z latarką, cieniem i kolorowym lodem

Teatrzyk cieni potrzebuje latarki, zaciemnionego pokoju i gładkiej ściany. Dziecko układa dłonie w zwierzątka, podstawia figurki pod światło i próbuje złapać własny cień. Każdy ruch ręki od razu zmienia obraz na ścianie, więc wzrok pracuje razem z ruchem.

Kolorowy lód to woda z barwnikiem spożywczym zamrożona w foremce z patyczkiem. Topniejąca kostka zostawia na grubym papierze smugi, które przenikają się kolorami. Balonowe stempelki to małe nadmuchane balony maczane w farbie, którymi dziecko odbija koła.

Butelka sensoryczna to plastikowa butelka z wodą, brokatem i koralikami, z nakrętką zaklejoną taśmą. Po odwróceniu w środku wiruje burza. Dziecko śledzi ją wzrokiem i wymyśla, co dzieje się w tym małym świecie.

Zabawy na słuch z grzechotkami ze słoików i garnkową orkiestrą

Do zabaw na słuch przydadzą się zamykane pojemniki i kuchenne naczynia:

  • Grzechotki ze słoików – plastikowe słoiczki z grochem, ryżem albo guzikami, z zakrętką oklejoną taśmą. Dziecko potrząsa nimi i sprawdza, która grzechocze głośniej.
  • Dźwiękowe memory – po dwa pojemniki z tym samym wypełnieniem. Zadaniem jest znaleźć parę, która brzmi tak samo.
  • Garnkowa orkiestra – garnki, drewniane łyżki i szklanki z różną ilością wody. Każda szklanka stuknięta łyżeczką daje inny ton.

Wersja z zamkniętymi oczami to zgadywanie odgłosów: szelestu papieru, plusku wody, stukania łyżką o kubek. Na początek wybierz dźwięki wyraźnie od siebie różne.

Zabawy na węch i smak ze słoiczkami zapachów i minidegustacją

Zapachowe słoiczki to nieprzezroczyste pojemniki z kawą, cynamonem, skórką pomarańczy i miętą, przykryte gazą. Dziecko wącha i zgaduje, co jest w środku. Gdy przygotujesz każdy zapach podwójnie, zabawa zmienia się w szukanie par.

Minidegustacja to talerzyk z próbkami trzech smaków: słodkiego banana, kwaśnej cytryny i gorzkiego kakao. Dziecko próbuje po kolei i szuka słów na to, co czuje na języku. Na koniec może wskazać smak, który lubi najbardziej. Miodu nie podaje się dzieciom przed 1. rokiem życia. Całe orzechy zostają poza talerzem najmłodszych.

Ścieżka sensoryczna w ogrodzie i inne zabawy zmysłami na dworze

Ścieżka sensoryczna w ogrodzie to kilka pól z naturalnymi materiałami, po których dziecko przechodzi boso. Obok siebie układasz faktury jak najbardziej różne, na przykład w takiej kolejności:

  • Liście – suche szeleszczą pod stopą, mokre przyjemnie chłodzą.
  • Szyszki – kłują i uczą ostrożnego stawiania kroków.
  • Piasek – sypki, ciepły w słońcu, zapada się pod piętą.
  • Kamyki – gładkie otoczaki są twarde i zimne.
  • Kora – szorstka i sprężysta, wymaga pewnego kroku.
  • Mech – miękki odcinek na wyciszenie przed założeniem butów.

Zimą tę samą ścieżkę rozkładasz na podłodze z folii bąbelkowej, ręcznika i tacki z ryżem.

Poza ścieżką wystarczą wiadro wody i pędzel, by malować po chodniku znaki znikające w słońcu. Na spacerze dziecko szuka czegoś szorstkiego, miękkiego i pachnącego. W piaskownicy dziecko sprawdza, że mokry piasek trzyma kształt. Łapanie baniek mydlanych to podskoki, obroty i sięganie w górę bez utraty równowagi, czyli praca dla zmysłu przedsionkowego i propriocepcji, jak obroty na zajęciach tanecznych dla dzieci.

Ogródek ziołowy zamyka zabawę zapachem. Listek mięty, melisy albo rozmarynu roztarty w palcach pachnie mocno. Dziecko porównuje, który najmocniej.

Od jakiego wieku, jak długo i jak bezpiecznie bawić się sensorycznie?

Zabawy sensoryczne możesz zaczynać już w pierwszych miesiącach życia, zawsze pod okiem dorosłego. Z wiekiem zmienia się dobór materiałów i to, co dziecko z nimi robi:

  • Niemowlę do 12 miesięcy – faktury pod dłonią, kontrastowe obrazki i delikatne dźwięki grzechotki czy szeleszczącego papieru.
  • Maluch 1–3 lata – przesypywanie, przelewanie i masy jadalne znane z sensoplastyki, bo wszystko trafia do ust. Figurki i klocki do zabawy muszą być większe niż buzia dziecka.
  • Przedszkolak 3–6 lat – zgadywanie, opisywanie i eksperymenty, takie jak pudełko sensoryczne czy ciecz nienewtonowska.

Ile minut to w sam raz? Niemowlęciu wystarczy 5–10 minut kilka razy dziennie. Przedszkolakowi wystarcza 15–30 minut, choć wciągnięty potrafi bawić się i godzinę. Trzy, cztery takie sesje w tygodniu w zupełności wystarczą.

Przed każdą zabawą sprawdź kilka rzeczy:

  • Nadzór – dorosły siedzi obok przez cały czas, zwłaszcza przy wodzie i sypkich produktach.
  • Drobne elementy – groch, fasola, guziki i koraliki zostają dla dzieci, które nie wkładają już rzeczy do ust, zwykle po 3. roku życia.
  • Alergeny – mąka pszenna zawiera gluten, a barwniki i olejki eteryczne mogą uczulać. Mąkę ziemniaczaną i świeże zioła łatwiej dopasować do diety dziecka.
  • Mycie rąk – przed zabawą i po niej, szczególnie po masach jadalnych i materiałach z ogrodu.
  • Wolny wybór – dziecko, które się brzydzi, może patrzeć albo dotykać łyżką, aż samo zechce więcej.

Domowa zabawa nie zastępuje terapii SI, jeśli tę zalecił specjalista. Może ją co najwyżej uzupełniać, gdy terapeuta podpowie, które bodźce ćwiczyć w domu.

Bałagan, zamiatanie i gotowanie to też zajęcia sensoryczne

Dziewczynka z tatą miesza ciasto w misce, a na kuchennym blacie leży rozsypana mąka

Mieszanie ciasta, mycie warzyw i zamiatanie to gotowe zajęcia sensoryczne, które i tak dzieją się w twoim domu. Nie masz siły wymyślać kolejnych atrakcji? Nie musisz, bo zwykły dzień dostarcza dziecku bodźców bez dodatkowego planu.

Codzienne czynności ćwiczą konkretne zmysły i umiejętności:

  • Mieszanie ciasta – dotyk i siła dłoni, czyli motoryka mała.
  • Mycie warzyw – dotyk i temperatura: śliska marchewka, szorstki ziemniak, chłodna woda.
  • Zamiatanie – koordynacja oko-ręka, bo szczotka musi trafić w okruszki.
  • Kąpiel z kubeczkami – słuch i dotyk: plusk, przelewanie, ciepła woda na skórze.

Wspólne gotowanie staje się kuchnią zmysłów, gdy dziecko wącha przyprawy, słucha skwierczenia i patrzy, jak rośnie ciasto. Bałagan jest częścią tej zabawy. Sprzątanie po niej to kolejne ćwiczenie dla rąk. Zbieranie okruszków na szufelkę i wycieranie stołu angażuje te same palce, które przed chwilą ugniatały ciasto.

Przeplataj dni domowe ze spacerowymi i obserwuj, przy czym dziecko zostaje najdłużej. W dni bez sił do sprzątania sięgnij po zajęcia z sensoplastyki poza domem, gdzie masy i farby zostają w sali. Kolejny tydzień zacznij od czynności, przy której dziecko zostało najdłużej.

Czytaj dalej

Najnowsze na portalu